Verlichting
- nieuwbouwbestaande bouwkorte termijn
Pas hoogfrequente TL-verlichting toe
Bron: Kenniscentrum DuurzaamMKBDelta Psychiatrisch Centrum
Lees verder...
Nieuwe verlichting in ongeveer 2 jaar terugverdiend
Elektriciteitsgebruik veroorzaakt 44% van de milieubelasting van Delta Psychiatrisch Centrum. Dit onderwerp heeft daarom prioriteit, ook vanuit kostenbesparing. Delta gaat de verlichting in één van zijn gebouwen vervangen door energiezuinige T5 lampen met adapter.
Wij vervangen 470 lampen. Hiermee gaan we ± 50.000 kWh per jaar besparen, wat neerkomt op het energieverbruik van ruim 15 huishoudens. De kostenbesparing is zo'n € 5.000 per jaar en de terugverdientijd ongeveer 2 jaar.
Bron: , milieucoördinator Paul Takken, 2006
Vervang conventionele TL-verlichting (met een starter) snel door Hoogfrequente TL-verlichting (HF-TL). HF-verlichting kenmerkt zich door een elektronisch voorschakelapparaat (VSA). Voordelen van HF t.o.v. conventioneel zijn o.a.:
Zie: http://duurzaammkb.nl/page/tips/tip/591
- Verbruikt minder elektriciteit (ongeveer de helft) voor VSA
- Gaat langer mee
- Is dimbaar
- geeft minder warmte af (dat bespaart op uw gebouwkoeling).
- is prettiger voor uw ogen, omdat de frequentie zo hoog is dat ons oog de lamp niet ziet knipperen.
Terugverdientijd < 3 jaar! - bestaande bouwkorte termijn
Pas schakelklokinstelling aan
Bron: Agentschap NL, slimme maatregelenControleer regelmatig de instellingen van de schakelklokken. Het komt regelmatig voor dat ondanks een schakelklok de verlichting onnodig blijft branden.
Zie: http://www.slimmemaatregelen.nl/resultdetail.php?num=10630&smode=search&sct=Gezondheidszorg&txtSearch=pas%20schakelklokinstellingen%20aan&zoekeis=Maatregel
- bestaande bouwkorte termijn
Pas werkplekverlichting toe
Bron: Agentschap NL, slimme maatregelenIn een multifunktionele werkruimte worden vaak verscheidene typen werkzaamheden uitgevoerd. Het verlichtingsniveau dat daarbij nodig is varieert. Neem niet de plaatsen waarvoor de hoogste eisen gelden als uitgangspunt, maar creëer alleen daar waar nodig een hogere verlichtingssterkte. Bijvoorbeeld door middel van werkplekverlichting. Deze optie is interessant als de verlichting dicht bij de werkplek kan worden aangebracht. In een opslagruimte is het meestal niet nuttig werkplekverlichting toe te passen.
Zie: http://www.slimmemaatregelen.nl/resultdetail.php?num=10616&smode=search&sct=Gezondheidszorg&txtSearch=pas%20werkplekverlichting%20toe&zoekeis=Maatregel - bestaande bouwkorte termijn
Maak armaturen en lichtsensoren regelmatig schoon
Bron: Agentschap NL, slimme maatregelenMaak minimaal één maal per jaar de armaturen en lampen schoon. Door vervuiling gaat een deel van het rendement verloren.
Zie: http://www.slimmemaatregelen.nl/resultdetail.php?num=10628&smode=search&sct=Gezondheidszorg&txtSearch=maak%20armaturen%20en%20lichtsensoren%20regelmatig%20schoon&zoekeis=Maatregel - bestaande bouwkorte termijn
Regel een lager verlichtingsniveau tijdens de nacht (bijv. hal)
Bron: Agentschap NL, slimme maatregelenGedurende de nacht is een laag verlichtingsniveau vaak voldoende. Controleer verder of er (niet teveel) verlichting brandt op plaatsen waar dit niet werkelijk nodig is.
Zie: http://www.slimmemaatregelen.nl/resultdetail.php?num=10631&eiacode=&smode=select&sct=Gezondheidszorg&catag=verlichting&ond=&cod=&tvtmin=&tvtmax=&verb=&verg=&besp=&uvm= - bestaande bouwkorte termijn
Vertel over de verlichtingsfabel
Bron: Agentschap NL, slimme maatregelenHet verhaal gaat dat TL-verlichting beter de hele dag kan branden dan zo nu en dan (de 'TL-fabel'). Dit is gebaseerd op de 'grote' hoeveelheid stroom die het starten van de oude (dikke) TL-lamp zou vergen en de versnelde slijtage door veelvuldig aan- en uitdoen. Bij de huidige generaties TL-verlichting loont het echter al om de verlichting voor ca. 20 seconden uit te zetten. Ook uit slijtage-oogpunt is het veelvuldig aan- en uitschakelen geen probleem. Het aan- en uitschakelen van verlichting veroorzaakt een iets snellere slijtage van de lampen, echter lampen die branden slijten ook en gebruiken daarnaast energie. Zelfs als u voor enkele seconden de verlichting uitschakelt, levert dat meer op dan de verlichting aan te laten.
Zie: http://www.slimmemaatregelen.nl/resultdetail.php?num=10623&eiacode=&smode=select&sct=Gezondheidszorg&catag=verlichting&ond=&cod=&tvtmin=&tvtmax=&verb=&verg=&besp=&uvm= - bestaande bouwmiddellange termijn
Pas het verlichtingsniveau aan (aan gebruik ruimten)
Bron: Agentschap NL, slimme maatregelenVoor verschillende toepassingen gelden verschillende verlichtingsnormen/sterktes, waarvan een aantal zelfs is opgenomen in de Arbo-wet. Pas de verlichting hierop aan.
Zie: http://www.slimmemaatregelen.nl/resultdetail.php?num=10617&eiacode=&smode=select&sct=Gezondheidszorg&catag=verlichting&ond=&cod=&tvtmin=&tvtmax=&verb=&verg=&besp=&uvm= - bestaande bouwmiddellange termijn
Pas een centrale lichtbediening naar functionaliteit toe
Bron: Agentschap NL, slimme maatregelenEen centrale lichtbediening heeft het voordeel dat er meer controle over de verlichting kan worden uitgeoefend. Daarnaast is een centrale onderverdeling naar functionaliteit een te bevelen. Doordat er gebruik wordt gemaakt van eenduidige schakelmogelijkheden kunnen er selectief bepaalde lichtgroepen geschakeld worden.
Zie: http://www.slimmemaatregelen.nl/resultdetail.php?num=10620&eiacode=&smode=select&sct=Gezondheidszorg&catag=verlichting&ond=&cod=&tvtmin=&tvtmax=&verb=&verg=&besp=&uvm= - bestaande bouwmiddellange termijn
Pas veegpulsen met behulp van gebouwautomatisering toe (verlichting)
Bron: Agentschap NL, slimme maatregelenVerminder het energieverbruik van verlichting in bedrijfsgebouwen. Pas hiervoor regelinstallaties toe voor het schakelen van de verlichting. Denk hierbij aan: licht- of bewegingssensoren, een schakel- of regeleenheid, veegpulsregelingen of een dimregeling in combinatie met een hoogfrequent elektronisch voorschakelapparaat. Een veegpulsregeling zorgt ervoor dat op een bepaald tijdstip, bijvoorbeeld tijdens de lunch en na zes uur de verlichting in kantoorruimtes, vergaderruimtes etc. centraal wordt uitgeschakeld. Alleen in de ruimtes die in gebruik zijn wordt het vervolgens weer ingeschakeld. Dit voorkomt dat verlichting onnodig blijft branden
Zie: http://www.slimmemaatregelen.nl/resultdetail.php?num=10610&eiacode=&smode=select&sct=Gezondheidszorg&catag=verlichting&ond=&cod=&tvtmin=&tvtmax=&verb=&verg=&besp=&uvm= - bestaande bouwmiddellange termijn
Schilder ruimten in lichte kleuren
Bron: Agentschap NL, slimme maatregelenHet toepassen van lichte vloeren en scheidingswanden bespaart elektriciteit vanwege reflectie. In sommige gevallen is hierdoor ca 50 % minder licht nodig. Hierdoor kan het geïnstalleerd vermogen omlaag worden gebracht.
Zie: http://www.slimmemaatregelen.nl/resultdetail.php?num=10632&eiacode=&smode=select&sct=Gezondheidszorg&catag=verlichting&ond=&cod=&tvtmin=&tvtmax=&verb=&verg=&besp=&uvm= - bestaande bouwkorte termijn
LED-lampen voor reclameverlichting
Bron: Duurzaam MKBLED-verlichting is zeer energiezuinig ten opzichte van gloeilampen en halogeenstralers. Voor reclamedoeleinden in de buitenlucht heeft LED-verlichting ook de voorkeur boven TL-verlichting, omdat het minder elektriciteit verbruikt en beter bestand is tegen lage temperaturen.
Zie: http://duurzaammkb.nl/page/tips/tip/679 - bestaande bouwkorte termijn
LED verlichting
Bron: Duurzaam MKBIn 2009 zijn in de gangen en patiëntenkamers PL spaarlampen van 26 Watt en voorschakelapparatuur van 4 Watt vervangen door Panos InfinityLED Downlighters van 12 Watt. Ook zijn halogeenspots van 25 Watt vervangen door Luxia LED spots van 3 Watt.
Het initiatief voor dit project kwam van het hoofd Technische Dienst. In 2009 zijn er gedurende vier maanden pilots uitgevoerd om de geschikte LED te kiezen. Vervolgens is het project uitgevoerd waarbij de kosten uit het onderhoudsbudget zijn betaald. Het project zorgt in 5 jaar voor een kostenbesparing van €8.000,- op de energierekening. De investeren van €6.300,- wordt terugverdiend binnen 4 jaar. In 2011 werkt het allemaal nog prima.
S.Bor, Arbo- en Milieucoordinator; C. Wegman, hoofd Technische Dienst, Bronovo Ziekenhuis 2011
LED-verlichting is een energiezuinige lichtbron. Voordelen van LED zijn o.a.:
Zie: http://duurzaammkb.nl/page/tips/tip/713
- Het lage energieverbruik
- De lange levensduur (50.000 uur)
- Kan goed tegen lage temperaturen
- Dimbaar
- Verkrijgbaar in verschillende kleuren
- Goed op één vlak te richten
LED is steeds breder toepasbaar.
- bestaande bouwkorte termijn
Energiezuinige accentverlichting
Bron: Duurzaam MKBAccentverlichting in representatieve ruimten of showrooms is onder te verdelen in kleine en grote spots. Kleine spots zijn vaak halogeenlampen. Vervang deze lampen door LED-spots. Voor grote spots komen de (hogedruk) metaalhal(ogen)ide lamp en de hogedruk natriumlamp in aanmerking. Deze zijn energiezuinig ten opzichte van traditionele reflector- en persgaslampen en er zijn ook minder lampen nodig zijn.
Zie: http://duurzaammkb.nl/page/tips/tip/435 - bestaande bouwkorte termijn
Vervang gloei- door spaarlampen
Bron: Duurzaam MKBVervang gloeilampen door spaarlampen. De term spaarlampen wordt (voortaan) gebruikt voor alle lampen met een energielabel A en B; dus naast de ‘traditionele’ spaarlampen (PL-lampen) ook LED-lampen. Vaak is een spaarlamp te vinden die in het bestaande armatuur kan worden toegepast, soms is aanpassing van het armatuur noodzakelijk.
Zie: http://duurzaammkb.nl/page/tips/tip/432 - bestaande bouwkorte termijn
Daglichtafhankelijke regeling van verlichting
Bron: Duurzaam MKBMet een daglichtafhankelijke regeling wordt de hoeveelheid kunstlicht afgestemd op de lichtbehoefte, afhankelijk van de hoeveelheid daglicht. Er zijn regelingen die de verlichting aan- en uitschakelen en regelingen die de hoeveelheid verlichting traploos regelen (bijv. via dimmers of voorschakelapparatuur).
Zie: http://duurzaammkb.nl/page/tips/tip/433 - bestaande bouwkorte termijn
Schakel verlichting per deel van de ruimte
Bron: Duurzaam MKBSoms bedient één lichtknop de belichting in een grote ruimte of op de hele verdieping. De verlichting kan beter worden afgestemd op de aanwezigheid van mensen en/of de verlichtingsbehoefte. Dit kan door het aanbrengen van meerdere lichtschakelgroepen die elk apart aan- of uitgezet kunnen worden met gewone schakelaar of op basis van daglicht- of aanwezigheidssensoren.
Zie: http://duurzaammkb.nl/page/tips/tip/429 - bestaande bouwkorte termijn
Schakel koel- en vriescelverlichting op deurschakelaar of bewegingssensor
Bron: Duurzaam MKBNaast licht geven lampen veel warmte af. De warmte die de verlichting in een koel- of vriescel produceert, moet weg gekoeld worden. Hierdoor wordt nogmaals onnodig elektriciteit verbruikt. Voorkom dit door verlichting in de koelcel altijd uit te schakelen. Doe dit met een deurschakelaar of bewegingssensoren.
Zie: http://duurzaammkb.nl/page/tips/tip/682 - bestaande bouwkorte termijn
Ruimte leeg: licht uit door sensor
Bron: Duurzaam MKBIn ruimten die niet continu bemenst zijn, zoals een magazijn of een opslagruimte, sanitair, vergaderruimtes en sommige kantoren kan aan- of afwezigheidsdetectie worden geplaatst. Met sensoren wordt vastgesteld of iemand in het vertrek aanwezig is. Is dit niet het geval dan schakelt de verlichting na een bepaalde tijd automatisch uit.
Zie: http://duurzaammkb.nl/page/tips/tip/431 - bestaande bouwkorte termijn
Schakel buitenverlichting op schemerschakelaar en bewegingsmelder
Bron: Duurzaam MKBBuitenverlichting wordt meestal met een klokschakeling en/of een schemerschakelaar geschakeld, waardoor de verlichting ‘s avonds en/of ‘s nachts uren continu brandt. Wanneer verlichting in de nachtelijke uren is gewenst, bijvoorbeeld voor inbraak- en vandalismepreventie, kan energie worden bespaard door deze verlichting te schakelen met een schemerschakelaar en een bewegingsensor. Het terrein kan dan alleen worden verlicht wanneer onvoldoende daglicht beschikbaar is èn iemand in de nabijheid van de bewegingsensor is.
Zie: http://duurzaammkb.nl/page/tips/tip/422 - bestaande bouwkorte termijn
Spiegeloptiekarmaturen
Bron: Duurzaam MKBDe lichtopbrengst per armatuur (lichtbak) kan worden verbeterd met spiegeloptiek armaturen. Bij bestaande systemen kunnen reflecterende kappen worden toegevoegd. Voordelen van spiegeloptiekarmaturen zijn dat er:
Zie: http://duurzaammkb.nl/page/tips/tip/463
- meer licht op de te verlichten (werk)plek aankomt;
- minder elektriciteit nodig is om het gewenste lichtniveau te realiseren;
- mogelijk met minder lampen volstaan kan worden.
- bestaande bouwkorte termijn
Dim TL-verlichting wanneer minder licht nodig is
Bron: Duurzaam MKBSommige ruimten kunnen deels met minder licht. Hier branden lampen langdurig, waarbij een hoog (kunst-) lichtniveau niet altijd nodig (of misschien wel ongewenst) is. Dim hier de verlichting. Dit kan handmatig, op basis van aanwezigheid of op basis van hoeveelheid daglicht.
Zie: http://www.duurzaammkb.nl/page/tips/tip/692 - bestaande bouwmiddellange termijn
Maak gebruik van daglicht via dak
Bron: Duurzaam MKBDuurzaam verlichten begint met het optimaal gebruik van daglicht, dat wil zeggen bij een goed ontwerp van de daglichtopeningen (lichtkoepels, lichtkokers en lichtstraten). Enerzijds kost dit minder energie voor verlichting. Maar minstens zo belangrijk: mensen vinden daglicht prettig.
Zie: http://www.duurzaammkb.nl/page/tips/tip/437 - bestaande bouwmiddellange termijn
Maak gebruik van daglicht via de gevel
Bron: Duurzaam MKBDuurzaam verlichten begint met het optimaal gebruik van daglicht, dat wil zeggen bij een goed ontwerp van de daglichtopeningen (ramen en glasstroken in scheidingswanden). Enerzijds kost dit minder energie voor verlichting. Maar minstens zo belangrijk: mensen vinden daglicht prettig.
Zie: http://www.duurzaammkb.nl/page/tips/tip/812 - nieuwbouwlange termijn
Kies voor lijn- of puntvormige verlichting
Bron: Duurzaam MKBAls in een hal algemene verlichting wordt toegepast, kiest u tussen lijnvormige of puntvormige verlichting.
Zie: http://www.duurzaammkb.nl/page/tips/tip/424
- Lijnvormige verlichting m.b.v. langwerpige fluorescentielampen (TL) is vooral gunstig in wat lagere hallen met vaste (hoge) magazijnstellingen.
- In hoge hallen (zonder magazijnstellingen) behaalt men het beste verlichtingsrendement met puntvormige verlichting met hogedruk gasontladingslampen (bijvoorbeeld natrium of metaalhal(ogen)ide).